FAQ's nadeelcompensatie

  1. Waarom een nieuwe schaderegeling?

  2. De Algemene wet bestuursrecht (Awb) bevat al een regeling voor nadeelcompensatie. Waarom is er dan nog een regeling in de Omgevingswet nodig?

  3. Wat gebeurt er met de regelingen uit de huidige wetten?

  4. Wat houdt de nieuwe regeling voor nadeelcompensatie in?

  5. Wat is er anders dan nu bij bijvoorbeeld planschade?

1. Waarom een nieuwe schaderegeling?

Aanleiding voor de Omgevingswet is dat het huidige omgevingsrecht verbrokkeld en verdeeld is over tientallen wetten. Dat geldt ook voor de huidige schaderegelingen. De voorgestelde regeling voor nadeelcompensatie sluit dan ook aan op de Omgevingswet en op de doelstellingen van de Omgevingswet en de daarin opgenomen instrumenten. Neem bijvoorbeeld het omgevingsplan; dat heeft een bredere reikwijdte dan het huidige bestemmingsplan. Daarmee kan een samenhangende benadering worden bereikt. Over de concrete invulling (bijvoorbeeld het bouwen van een flat of het kappen van een boom) zal vaak pas in een later stadium worden beslist. De nieuwe schaderegeling sluit beter aan bij dit nieuwe plan doordat het moment van schadeclaim verlegd is naar het moment waarop het besluit voor het bouwen van de flat of het kappen van een boom wordt genomen.  Soms ook is een omgevingsplan bewust flexibel of dynamisch opgezet, bijvoorbeeld om voor de toekomst meerdere invullingen mogelijk te maken. In deze situaties is kan een inschatting  van de ontstane schade pas worden gemaakt als de plannen concreet zijn.

2. De Algemene wet bestuursrecht (Awb) bevat al een regeling voor nadeelcompensatie. Waarom is er dan nog een regeling in de Omgevingswet nodig?

De Algemene wet bestuursrecht (Awb) bevat een algemene regeling voor de toekenning van nadeelcompensatie met grondslagen en procedurele bepalingen. Het zijn uniforme bepalingen over onder andere de eisen van het verzoek om nadeelcompensatie, over de vergoeding van bijkomende schade en proceskosten en over de beslis- en verjaringstermijn. Daarmee is de Awb de basis voor de schaderegeling die verder wordt uitgewerkt in de Omgevingswet. De regeling in de Awb is door het parlement aangenomen voordat de Omgevingswet werd aangenomen. Daarom kon geen rekening worden gehouden met bijvoorbeeld de doelstellingen van de Omgevingswet en de verdeling van taken en bevoegdheden tussen overheden op grond van deze wet. De nieuwe schaderegeling vult de regeling in de Awb daarom op een aantal punten aan. De schaderegeling onder de Omgevingswet is een bijzondere regeling ten opzichte van titel 4.5 van de Awb. Deze heeft voorrang op de regeling uit de Awb, maar daar waar een aanvulling niet nodig is of er geen aanvulling is, geldt de Awb.

3. Wat gebeurt er met de regelingen uit de huidige wetten?

Voor de wetten die geheel opgaan in de Omgevingswet en voorheen ook een eigen schaderegeling hadden, geldt de nieuwe regeling. Sommige wetten gaan maar deels op in de Omgevingswet. Dat geldt bijvoorbeeld voor de Wet luchtvaart. Voor dit soort wetten geldt dat de nieuwe schaderegeling alleen geldt voor het deel dat onder de Omgevingswet valt. Dan zijn er ook nog wetten die (nu nog) niet in de Omgevingswet opgaan, maar wel gevolgen hebben op de fysieke leefomgeving, zoals de Wegenverkeerswet. Op die wetten wordt titel 4.5 van de Awb van toepassing en geldt de nieuwe schaderegeling uit de Omgevingswet niet.

4. Wat houdt de nieuwe regeling voor nadeelcompensatie in?

De nieuwe regeling bepaalt wanneer de overheid schade moet vergoeden die ontstaan is door een besluit dat zij genomen heeft. Dat is bijvoorbeeld aan de orde bij een langdurige wegopbreking, de aanleg van een metrolijn of schade als gevolg van de bouw van een woonwijk omdat het vrije uitzicht wordt weggenomen. Maar het kan ook gaan om schade als gevolg van het 'wegbestemmen’ van overcapaciteit aan kantoren en winkels. Vergoeding van schade als gevolg van deze besluiten, wordt planschadevergoeding of nadeelcompensatie genoemd. De regels voor zowel planschade als nadeelcompensatie zijn nu nog verspreid over diverse wetten, maar worden met de Omgevingswet vervangen door één nieuwe regeling. De nieuwe regeling legt duidelijk vast wanneer en bij wie om een vergoeding kan worden gevraagd en wie de vergoeding betaalt. De basis voor deze regeling is de Algemene wet bestuursrecht die wordt uitgewerkt in de Omgevingswet.

5. Wat is er anders dan nu bij bijvoorbeeld planschade?

De meest opvallende verandering ten opzichte van de huidige regels is dat het moment waarop de indirecte schade kan worden geclaimd verschoven wordt van de vaststelling van het bestemmingsplan naar het moment waarop de activiteit, bijvoorbeeld het bouwen van een woning, daadwerkelijk plaatsvindt. Als voor het bouwen van een huis het verlenen van een omgevingsvergunning nodig is, kan nadat de vergunning onherroepelijk is om schade worden verzocht. Daarnaast geldt de regeling voor het brede terrein van de Omgevingswet en heeft de regeling daarmee een grotere reikwijdte dan de huidige regelingen voor planschade en nadeelcompensatie. Ook wordt de vaste aftrek op de schadevergoeding verhoogd van 2 naar 5 procent.