FAQ's bestuurlijke afwegingsruimte

  1. Wat wordt bedoeld met afwegingsruimte?

  2. Wat betekent meer afwegingsruimte in de praktijk?

  3. Wat verandert er m.b.t. algemene regels?

  4. Kunnen gemeenten maatwerkregels overal voor inzetten?

  5. Wat is een voorbeeld van maatwerkregels?

  6. Wat verandert er m.b.t. instructieregels?

  7. Wat zijn immissienormen?

  8. Mogen provincies en gemeenten lokale omgevingswaarden stellen?

  9. Kan een gemeente ontheffing krijgen van een instructieregel?

1. Wat wordt bedoeld met bestuurlijke afwegingsruimte?

Onder de Omgevingswet ontstaat voor overheden meer ruimte om eigen afwegingen te maken over activiteiten in de leefomgeving.

Wat een wenselijke kwaliteit is, varieert per gebied. Rotterdam is niet hetzelfde als Delfzijl en Boxtel niet hetzelfde als Apeldoorn. De maatschappelijke opgave varieert (krimp of groei, landelijk of stedelijk gebied, etc.). Met uniforme regels kan die opgave niet worden aangepakt. Daarom wordt de afwegingsruimte voor lokale overheden vergroot. Ze kunnen bijvoorbeeld vaker binnen een bandbreedte soepeler of strengere normen hanteren.

2. Wat betekent meer afwegingsruimte in de praktijk?

Gemeenten en provincies hebben meer mogelijkheden om zelf te bepalen welke kwaliteit zij aanvaardbaar of wenselijk vinden, en welke regels ze met het oog daarop willen stellen. Die mogelijkheden komen er binnen de algemene regels die gelden voor burgers en bedrijven en binnen de instructieregels voor overheden.

3. Wat verandert er m.b.t. algemene regels?

Voor sommige activiteiten zullen geen algemene rijksregels meer gelden.

Het gaat dan om activiteiten waarvoor de lokale situatie bepalend is zoals horeca, sportfaciliteiten, detailhandel, bouwmarkten, onderwijs- en kantoorgebouwen, dierenpensions. Ook voor bouwwerken regelt het Rijk niet langer hinderaspecten. Waar het Rijk wel algemene regels stelt, komen er ruime mogelijkheden voor gemeenten om die te verbijzonderen als de lokale omstandigheden daarom vragen. Dat noemen we maatwerkregels.

4. Kunnen gemeenten maatwerkregels overal voor inzetten?

Nee, maatwerk kan alleen worden ingezet als specifieke belangen worden gediend. Zo’n belang kan zijn het waarborgen van de veiligheid of het beschermen van de gezondheid.

5. Wat is een voorbeeld van maatwerkregels?

Voor energiebesparing en milieu wordt meer maatwerk mogelijk gemaakt voor nieuwe gebouwen.

Zo kan een gemeente hiermee hogere eisen stellen dan de standaardwaarde, bijvoorbeeld op het gebied van materiaal- of energieverbruik. Deze ruimte wordt begrensd door Europese verplichtingen.

6. Wat verandert er m.b.t. instructieregels?

Ook binnen de instructieregels die het Rijk stelt voor de uitoefening van gemeentelijke bevoegdheden komt meer ruimte.

Geluid, geur en trillingen werden voorheen met landelijke regels vastgesteld. Er was beperkt maatwerk mogelijk. In het nieuwe stelsel stellen gemeenten binnen een bandbreedte eigen immissienormen voor deze onderwerpen.

7. Wat zijn immissienormen?

De normen die bepalen wat de belasting mag zijn op een te beschermen gebouw, bijvoorbeeld een woning of een bepaalde locatie.

Dit in tegenstelling tot emissienormen, die bepalen wat een activiteit aan maximale belasting mag veroorzaken. Emissienormen staan om die reden in het Besluit activiteiten leefomgeving (gericht op burgers en bedrijven). Immissienormen worden aangestuurd vanuit het Besluit kwaliteit leefomgeving (instructieregels, gericht op overheden). De feitelijke immissienormen voor bijvoorbeeld geur, geluid en trillingen staan straks in het omgevingsplan, toegespitst op de lokale situatie.

8. Mogen provincies en gemeenten lokale omgevingswaarden stellen?

Jazeker. Decentrale overheden mogen keuzes op maat maken die, gelet op de aard van het gebied, het meest passend zijn.

Zo mogen gemeenten en provincies strengere omgevingswaarden voor lucht vaststellen. Provincies mogen dat ook voor de kwaliteit van water en zwemwater. Ook voor onderwerpen waarvoor het Rijk geen omgevingswaarden heeft vastgesteld, zoals geur of lichthinder, kan desgewenst een omgevingswaarde worden vastgesteld. Hieraan is dan wel een monitoringsplicht gekoppeld. Bij (dreigende) overschrijding treedt een verplichting tot het opstellen van een programma in werking.

9. Kan een gemeente ontheffing krijgen van een instructieregel?

Ja, van de regels waarvoor de gemeente zelf geen afwegingsruimte heeft, kan ontheffing bij de minister worden aangevraagd. Van de regels waarvoor de gemeente al veel afwegingsruimte heeft, kan niet ook nog een ontheffing worden gevraagd. Zo voorkomen we stapeling van flexibiliteit.

De mogelijkheden om ontheffing te verlenen, zijn verruimd. Onder de Wro was dat alleen mogelijk voor bijzondere, bijvoorbeeld onvoorziene omstandigheden. Onder de Omgevingswet is deze beperking verdwenen. De minister kan een afweging maken tussen het belang dat beschermd wordt door de instructieregel en het belang van het voorgenomen besluit. Net als onder de Wro moet gemotiveerd worden dat onverkorte toepassing van de instructieregel waarvan ontheffing wordt verzocht tot onbillijkheden of fricties leidt.