Directeuren Eenvoudig Beter en Aan de Slag bezoeken Utrecht en Bunnik

Op woensdag 31 januari 2018 brachten Rosemarie Bastianen (directeur Eenvoudig Beter) en Ineke van der Hee (directeur van het interbestuurlijke programma Aan de slag met de Omgevingswet) een bezoek aan de gemeenten Utrecht en Bunnik. Een dag over de Omgevingswet in het licht van de praktijk.

Mooi om te zien hoe zowel een grote als een kleine gemeente uitkijkt naar de Omgevingswet om nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken – Rosemarie Bastianen, directeur Eenvoudig Beter

MARTINE VAN RIJN: Wat we in Utrecht hebben gedaan is toen we gingen nadenken over hoe we een omgevingsvisie willen aanpakken toen hebben we niet gedacht: we beginnen opnieuw.
Dat kan, maar wij hebben er bewust niet voor gekozen.
We hebben gekeken: wat hebben we allemaal aan beleid en hoe zou je daarmee je omgevingsvisie kunnen opbouwen?
Omdat een omgevingsvisie een verplicht instrument is voor de gemeente en omdat er in de wet ook een paar aanwijzingen staan is het voor ons makkelijker om ervoor te zorgen dat dit ook gebeurt, gewoon.
Het is een mooie stok achter de deur.
MARCEL JANSSEN: We staan voor een opgave om 65 hectare bedrijventerrein binnenstedelijk te transformeren naar een levendige stadswijk, waar je kan wonen waar je kan werken, waar voorzieningen zijn.
Maar daar staan we voor een opgave.
We weten dat er heel verschillende eigenaren zijn.
We weten dat er een lange periode aan voorafgaat om te ontwikkelen en bouwen.
Dus we hebben behoefte aan flexibiliteit.
Een voorbeeld daarvan is het energiesysteem.
Gasloos is natuurlijk de minimum-ambitie maar welk systeem gaan we hier toepassen voor energie voor warmte, voor koeling?
Wat wij willen, is dat in een omgevingsplan voorwaarden gesteld kunnen worden aan het energiesysteem.
Een van de zaken is dat je een modulair systeem wilt hebben dus dat ook nieuwe eigenaren die gaan ontwikkelen verplicht worden om aan te sluiten op dat systeem.
ERIKA SPIL: De rol van de gemeente gaat veranderen en ik vergelijk het altijd met een zandbak waar kinderen in spelen.
Kinderen zijn klein, twee, drie jaar, spelen het spel, iedereen kent zijn rol.
En zonder te praten, bijna zonder communiceren spelen ze van het ene op het andere moment opeens een heel ander spel en hebben ze onderling al bepaald wie welke rol heeft.
Zo zullen wij als gemeente constant moeten kijken aan de voorkant welke rol spelen we in het proces?
ROSEMARIE BASTIANEN: We hebben vandaag van de gemeente Bunnik gehoord over hun omgevingsvisie voor het buitengebied Kromme Rijn.
Het is een kleine gemeente.
Ze hebben de krachten gebundeld met Wijk bij Duurstede en Houten en samen één visie gemaakt.
Een van de eerste gemeenten die dat voor het buitengebied doen.
Dat is nou een heel mooi voorbeeld van bestuurskracht en interbestuurlijke samenwerking onder de Omgevingswet.

(Aldus Rosemarie Bastianen. Het beeld wordt zwart.)

RUSTIGE MUZIEK

Utrecht en de Omgevingswet

Martine van Rijn, opgavetrekker voor de Omgevingswet in Utrecht, neemt het gezelschap mee in de Utrechtse aanpak van de wet. Dat is een hele pragmatische, zo blijkt. ‘Bij de voorbereiding van de Omgevingsvisie zijn we niet begonnen met een groots extern proces. We hebben geïnventariseerd wat we al hadden aan beleid voor de fysieke leefomgeving en dat opgeschoond. Zo kwamen we van ruim 70 naar zo’n 30 beleidsnota’s. En die hebben we geordend langs de koers van de stad die de gemeente al eerder vaststelde: gezonde verstedelijking. Zo hebben we de omgevingsvisie 1.0 van de stad opgebouwd.’

Die omgevingsvisie gaan we gebiedsgericht uitwerken, legt van Rijn uit. ‘In de gebieden komen de afzonderlijke thema’s bij elkaar en maken we samen met belanghebbenden de integrale afweging.’

Hierbij heeft Utrecht ook aandacht voor samenhang in haar omgevingsinstrumentarium. Van Rijn: ‘We stellen we onszelf de vraag hoe we de gebiedsvisies zo op kunnen stellen, dat ze ‘vertaalbaar’ zijn naar praktische regels in het omgevingsplan. Een hele uitdaging voor ons als beleidsmedewerkers!’

bekijk de omgevingsvisie 1.0 van Utrecht

De Utrechtse manier van werken klinkt mij als muziek in de oren. De gemeente gaat uit van wat er al is en pakt de Omgevingswet aan op een manier die bij haar past – Ineke van der Hee, directeur Aan de slag met de Omgevingswet

De gemeenteraad van Utrecht heeft gevraagd om driemaal per jaar geïnformeerd te worden over de voortgang van de implementatie van de Omgevingswet. Van Rijn en haar collega’s zijn daar blij mee. ‘We willen aansluiten bij vraagstukken die leven bij de raad. En de raad kan zeker sturen op ons proces. Ze kan bijvoorbeeld kaders meegeven voor participatie.’  

De Merwedekanaalzone: gezond verstedelijken

Utrecht is de snelstgroeiende stad van de vier grote steden. De stad groeit tot 2030 van 340.000 naar 410.000 inwoners. Een echte schaalsprong. Utrecht wil de bevolkingsgroei zoveel mogelijk opvangen binnen bestaand stedelijk gebied en de natuurgebieden rond de stad intact laten. De Merwedekanaalzone is een van de gebieden waar Utrecht gaat bouwen.

Utrecht is net zo groot als Manhattan maar er woont nog niet een kwart van de mensen. Hectares genoeg. De vraag is hóe je wilt verstedelijken – Marcel Janssen, ruimtelijk regisseur Merwedekanaalzone

De komende vijftien jaar transformeert de Merwedekanaalzone van een voormalig distributiegebied naar een aantrekkelijk hoogstedelijk woon- en werkgebied. Hier realiseert Utrecht 6.000 - 10.000 woningen en bijbehorende voorzieningen voor 20.000 nieuwe bewoners en gebruikers.

Bij het bouwen in deze hoge dichtheden vragen bereikbaarheid en leefbaarheid extra aandacht. Denk aan hoogwaardige openbare ruimte, energievoorziening, bezonning, vergroening en warmte- en kouderegulering. Maar ook vernieuwende mobiliteitsoplossingen, zoals hoogwaardig openbaar vervoer, aanpassingen aan de bestaande infrastructuur, lage parkeernormen en de aansluiting op de A12.

Omgevingsvisie Merwedekanaalzone

De Merwedekanaalzone is een van de eerste gebieden in Utrecht met een omgevingsvisie op gebiedsniveau. In vijf stadsgesprekken dachten bewoners, bedrijven en omwonenden van het gebied met de gemeenten en de grondeigenaren mee over de toekomst van het gebied.

bekijk de omgevingsvisie Merwedekanaalzone

De Merwedekanaalzone wordt een energiezuinige, duurzame en groene stadswijk met vernieuwende parkeeroplossingen. De auto is hier te gast en het gebruik van fiets en OV wordt gestimuleerd. Bron: Marco Broekman stedebouwkundigen

In de Merwedekanaalzone komt een divers woningbouwprogramma met een mix van sociale huur-, middeldure huur- en koopwoningen. Veel woningen en voorzieningen op een beperkt oppervlak vraagt veel aandacht voor de kwaliteit van de openbare ruimte. Voorzieningen komen binnen handbereik. En bestaande kwaliteiten, zoals het aangrenzende park Transwijk en het Merwedekanaal vormen de basis voor toekomstig recreatief gebruik. Bron: Marco Broekman stedebouwkundigen

Omgevingsplan Merwedekanaalzone

Marcel Janssen is ruimtelijk regisseur voor de Merwedekanaalzone en onder meer betrokken bij het omgevingsplan. Hij vertelt hoe hij de mogelijkheden van het omgevingsplan wil gebruiken om daadwerkelijk gezond te verstedelijken.

Janssen: ‘Er zijn meerdere grondeigenaren en de ontwikkeling zal een langere periode beslaan. Daarom hebben we behoefte aan flexibiliteit. Wonen en mobiliteit kunnen elkaar in de weg zitten als je naar de huidige regels kijkt. Bijvoorbeeld een parkeernorm kan duurzame en toekomstgerichte oplossingen in de weg zitten. Het zou helpen om parkeernormen verder te differentieren en met het omgevingsplan kan dat.’

Buiten gebeurt het al

De transformatie van de Merwedekanaalzone naar een woon- en werkgebied is al goed zichtbaar door de bouw en renovatie van verschillende panden. De City Campus biedt woonruimte aan studenten en starters. Ook is het gebied op de kaart gezet door diverse initiatieven zoals de bedrijfsverzamelgebouwen Vechtclub XL, de Alchemist en de Stadstuin.

De Omgevingswet in Bunnik

Van de stedelijke drukte van Utrecht verplaatst het gezelschap zich naar de kleine plattelandsgemeente Bunnik. Op het gemeentehuis ontvangen wethouder Erika Spil, de Bunnikse projectleider Implementatie Omgevingswet Fred Odijk en de Houtense projectleider Omgevingsvisie Ruben de Goede de gasten. Ook hier wordt de Omgevingswet aangepakt op een manier die bij de gemeente past. Heel anders dus dan in Utrecht.

Krachten bundelen in het Kromme Rijngebied

Wethouder Spil: ‘Met 15.000 inwoners zijn wij een kleine gemeente. Een van de thema’s die bij ons vaak op tafel komt, is bestuurskracht. Hoe ga je als kleine gemeente, met beperkte middelen, en samen met de samenleving, de uitdagingen die er liggen, te lijf? Hoe hou je de kwaliteit van de fysieke leefomgeving en de sociale voorzieningen op peil en kun je die zelfs verbeteren? Onze strategie: een actieve rol in de regio spelen.’

Wat Bunnik doet, is een prachtig voorbeeld van interbestuurlijk samenwerken en bestuurskracht – Rosemarie Bastianen, directeur Eenvoudig Beter

Dat dat geen loze woorden zijn, laat de wethouder zien met haar omgevingsvisie voor het Kromme Rijngebied. Een streek met een regionale functie, gekoppeld aan forse uitdagingen, bijvoorbeeld rond het sterk groeiende toerisme en de agrarische sector die juist krimpt. Spil: ‘Voor de Kromme Rijnstreek hebben we onze krachten gebundeld met buurgemeenten Houten en Wijk bij Duurstede. We hebben een omgevingsvisie gemaakt over de grenzen van ons eigen grondgebied heen.’

Omgevingsvisie Kromme Rijngebied: niet de gemeente, maar het gebied centraal. Bron: Omgevingsvisie Kromme Rijngebied/LOS stadomland

bekijk de omgevingsvisie Kromme Rijngebied

De omgevingsvisie is vormvrij. Bunnik, Wijk bij Duurstede en Houten kozen voor een combinatie van tekst en veel beeld. Dit helpt om de visie voor iedereen begrijpelijk en aansprekend te maken. Bron: Omgevingsvisie Kromme Rijngebied/LOS stadomland

bekijk de omgevingsvisie Kromme Rijngebied

Het gaat om mensen

Erika Spil: ‘Een omgevingsvisie gaat om mensen en het gebied waar ze wonen. Wij hebben dus niet eerst onze gemeentelijke organisatie aangepast, zoals veel gemeenten doen, maar zijn begonnen om samen met de inwoners de visie te maken.’ Zo werd Bunnik, samen met Houten en Wijk bij Duurstede, een van de eerste gemeenten met een omgevingsvisie.

De kans van de Omgevingswet ligt vooral in het zoeken naar de menselijke maat. Samen kijken naar wat er wél mogelijk is - Erika Spil, wethouder Ruimtelijke ordening, gemeente Bunnik

De gemeenten kozen voor een aanpak waarin vraagstukken uit de samenleving met de verantwoordelijkheden van de overheid het begin van de visie vormen. Dit wijkt af van de traditie om vanuit belangen te denken. De leidende vragen om vraagstukken uit de samenleving op te halen waren: ‘Waar zit je mee?’. En: ‘Wat wil je doen?’. Activerende vragen dus, gericht op het achterhalen van de transitiebehoefte.

‘De haalbaarheid van ambities ligt bij de innovatiekracht van mensen’, zegt Spil. ‘En in zo’n proces zie je dat mensen heel realistisch zijn als het om de toekomst gaat.’ Het proces resulteerde in vier heldere heldere speerpunten die de basis vormen van de omgevingsvisie Kromme Rijngebied.

Na het gesprek op het gemeentehuis waagt het gezelschap zich door wind en regen het Kromme Rijngebied in.